DE GLORIE VAN ONS VERVAL

Een reis door het onbekende is een voortdurend proces van loslaten. Het oude werkt niet meer, maar het nieuwe is er nog niet. De enige keuze die je hebt is om weerstand te bieden tegen het proces, of je eraan over te geven. In die chrysalis-fase – de fase waarin een rups geen rups meer is, maar ook nog geen vlinder – waar ik zelf de laatste zes jaar door ging, nodigde het leven me uit om een heleboel dingen los te laten. Spullen waar ik aan gehecht was, routines, gewoontes, innerlijke overtuigingen – maar ook nog iets veel kostbaarders: mijn jeugd.

Bij het voorbijtikken van de jaren en het naderen van de crazy sixties, moest ik een aantal lastige waarheden onder ogen zien.

Bij het voorbijtikken van de jaren en het naderen van de crazy sixties, moest ik een aantal lastige waarheden onder ogen zien. Mijn lichaam ging meer lijden onder de zwaartekracht, mijn haar werd grijzer, mijn figuur wat ronder en malser, mijn wangen slapper. Misschien ligt het aan het feit dat ik kinderloos ben gebleven, of aan goede genen, maar ik heb er altijd vrij jong uitgezien. Geboren in april, leek het alsof ik eeuwig in de lente van mijn leven mocht blijven. Leeftijd was in het verleden ook de laatste van mijn zorgen. Ik ging ervan uit dat ik zou mogen blijven creëren tot mijn laatste dag (en dat denk ik trouwens nog steeds).

En toch kon ik er niet omheen: op een (minder) mooie dag, toen ik in een hotel wat langer dan gewoonlijk in de badkamerspiegel keek, kreeg ik een lichte hartverzakking. Starend naar het bungelende kippenfileetje onder mijn armen en naar de flapperende huid op mijn buik en dijen, kon ik niet anders dan de naakte werkelijkheid onder ogen te zien: het einde van een tijdperk was ingezet. Jeez… wat nu?

Tegelijk wist ik dat er geen weg terug was en dat ik me niet mocht fixeren op een paar kilo’s meer, of op een slapper wordende huid. Mijn lijf deed wat het volgens mijn erfelijke belasting gevraagd was te doen; meer en meer lijken op het lichaam van mijn moeder. Geen maar-en aan. Ik moest gewoon het onoverkomelijke erkennen en de jonge vrouw die ik zo lang had mogen zijn, maar ook de moeder die ik fysiek nooit was geweest, bewust uitwuiven. En ik mocht de ‘crone’ die ik aan het worden was in de ogen kijken, en leren om haar te omarmen, haar schoonheid in te zien, en de geschenken te erkennen die ze me zou brengen.

Er is een tijd van komen, en een tijd van gaan. Een waarheid als een koe die zich manifesteerde in mijn eigen lichaam. Je kan veroudering tegengaan – en zelfs het besef van sterfelijkheid – door jeugdige kleren te dragen, je lichaam te trainen, crèmes en wondermiddelen te gebruiken, je gezicht te botoxen of plastische chirurgie te ondergaan. Ook mannen kunnen kiezen voor haarimplantaten, bodybuilding, of een jongere minnares. Sommigen dromen zelfs van het eeuwige leven en ontwikkelen technologieën om de dood te counteren, zoeken hun heil in gekloonde organen en cryopreservatie, of creëren AI-versies van zichzelf om ‘eeuwig’ te kunnen blijven bestaan. We kunnen de tijd op allerlei manieren proberen tegen te houden – en dat zullen we in een wereld die bang is voor dood en verval ook in alle toonaarden doen – en toch moeten we vroeg of laat aanvaarden dat het ego dat we hebben opgebouwd zal oplossen en het lichaam dat we bewonen tot stof zal worden herleid.

We kunnen niet eeuwig rijzen, op een bepaald moment vallen we. Die cyclische wetmatigheden van het leven erkennen, is een feminiene kwaliteit.

We kunnen niet eeuwig rijzen, op een bepaald moment vallen we. Die cyclische wetmatigheden van het leven erkennen, is een feminiene kwaliteit. Door de tijden heen zijn vrouwen ook altijd de bewakers geweest van de levenscycli, als hoedsters van geboorte en dood, als poortwachters van drempels en overgangen. In hun concrete leven moeten vrouwen ook door fases heen, waarbij ze het oude verliezen en iets nieuws mogen verwelkomen. Plots worden ze vruchtbaar en wordt een ander gedrag van hen verwacht. Dan krijgen ze kinderen en gaat hun lichaam er anders uitzien. Later in hun leven moeten ze het verlies aanvaarden van hun vruchtbaarheid, hun jeugdige schoonheid, hun sex appeal, zelfs van hun sociale status, wanneer ze na de menopauze in de ogen van een jonge, dynamische samenleving op vele vlakken aan waarde verliezen en maatschappelijk weinig te zeggen hebben. Maar als ze dat verlies eenmaal verwerkt hebben en ze zich de diepvrouwelijke kwaliteiten herinneren die zij in zich dragen, kunnen ze weer opstaan als wijsheidsvrouwen, als beschermsters van het leven, en kunnen ze actief de volgende generaties begeleiden, tot die klaar zijn om de leiding over te nemen.

Verlies hoort bij het leven. Op persoonlijk en op collectief vlak. Zoals ik in mijn leven een aantal vaste waarden moest loslaten, zo wordt ook de wereld op dit moment uitgenodigd om een aantal illusies te laten varen die we for granted namen sinds de Tweede Wereldoorlog. Amerika wordt stevig door elkaar geschud door de herverkiezing van een onvoorspelbare president, en ook Europa moet intussen lijdzaam inzien dat het geen wereldmacht meer is en dat rijke industrieën en oligarchen in andere werelddelen de scepter overnemen. Als Europeaan in hart en nieren kijk ik geboeid naar de verandering die mijn continent ondergaat. Geïntrigeerd volg ik de ondergang van 'de Oude Dame', en vraag me af op welke manier zij mijn eigen verouderingsproces weerspiegelt – of omgekeerd: hoe mijn eigen transitie op een of andere manier inspirerend zou kunnen zijn voor haar wedergeboorte. Maar voor we weer uit de as kunnen herrijzen, moeten we beiden eerst volledig aanvaarden dat wat was, is geweest en niet meer terugkomt.

Als we naar de sinusgolf der evolutie kijken – what comes up, must go down – is het onherroepelijk dat de Westerse beschaving, met zijn koloniale arrogantie naar de aarde en zijn kwetsbare bewoners toe, zijn eigen ondergang onder ogen zal moeten zien. En aangezien we niet echt geleerd hebben om mee te gaan met de natuurlijke golfbewegingen van het leven, zit de kans er dik in dat we er een dramatisch vertoon van zullen maken, in plaats van het waardig te ondergaan. Wat jammer is, want het vermogen om met cycli mee te bewegen en eervol verlies te aanvaarden, is iets wat ons natuurlijk is meegegeven. Als we onze collectieve ondergang waardig willen dragen, zullen we nederigheid, flexibiliteit en wijsheid mogen ontwikkelen. En we zullen mogen leren hoe we persoonlijk verlies kunnen omzetten in vruchtbare humus voor toekomstige generaties. En dat vraagt de nodige oefening.

Vertaald fragment uit: A Feminine Answer to Crisis.

Meer lezen? Graag! Je vindt het (Engelse) boek hier, en het e-book hier.